Informator Żoliborza 05/12/2014 10:54

Jestem głęboko przekonany, że mimo istnienia wielu opracowań historii naszej dzielnicy, przytłaczająca większość współczesnych żoliborzan nie zna genezy powstania jej najstarszej części, jaką niewątpliwie jest Żoliborz Oficerski (nazywany w latach dwudziestych ubiegłego wieku „Kolonią Oficerską”).                                                         Konieczność zabudowy tego rejonu Warszawy powstała wiosną 1916 r., kiedy po opuszczeniu miasta przez rosyjskiego zaborcę, ówczesne jego władze (magistrat) zleciły grupie miejscowych architektów opracowanie projektu perspektywicznego rozwoju całego miasta. Konieczność tego rodzaju opracowania wynikła ze znacznego rozszerzenia dotychczasowych granic i obszaru miasta oraz likwidacji istniejących ograniczeń zabudowy na obszarze potrójnego pierścienia rosyjskich fortyfikacji.

Wspomniane opracowanie, nazwane „Szkicem wstępnym planu regulacyjnego m.st. Warszawy” zostało zakończone w grudniu 1916 r. Autorami części dotyczącej Żoliborza byli architekci Antonii Jawornicki i Józef Jankowski. Projektanci nawiązali do zabudowy willowej Żoliborza powstałej w końcu XVIII wieku, położonej na skarpie, w bliskim sąsiedztwie Wisły, która choć wyburzona przez Rosjan w wyniku decyzji budowy Cytadeli, a następnie otaczających ją fortów, głównie w połowie XIX w., to pamięć o niej była ciągle żywa. W projekcie nawiązano do przebiegu istniejących w tym miejscu ulic, jak np. Śmiałej oraz przecinającej ją Żyznej (obecnie Mierosławskiego).

W 1918 roku, który wyznaczał ostateczne zakończenie działań wojennych i odzyskanie przez Polskę niepodległości, Warszawa przejęła funkcję stolicy państwa i wynikającą z niej potrzebę rozbudowy centralnych organów administracji państwowej. Dotyczyło to zwłaszcza licznych instytucji wojskowych, które wymagały zatrudnienia szerokiej kadry oficerów, pochodzących ze wszystkich trzech zaborów. Oficerowie ci byli przymusowo zakwaterowywani w zagęszczonych już ponad miarę, w efekcie napływu uchodźców  z sowieckiej Rosji, mieszkaniach prywatnych.

Józef Piłsudski pełniący wówczas funkcję Naczelnika Państwa, wśród wielu ważnych spraw tworzącego się kraju, dostrzegł również i ten problem, który przecież dotykał oficerów, wśród których większość stanowili jego towarzysze z okresu walki o niepodległość. Jesienią 1921r. wydał rozkaz dwóm swoim bliskim współpracownikom: prawnikowi gen. Jakubowi Krzemieńskiemu oraz inżynierowi budowlanemu płk Mieczysławowi Dąbrowskiemu skutecznego rozwiązania problemu mieszkaniowego oficerów. Zgodnie z panującą wówczas tendencją zaproponowali oni rozwiązanie w postaci utworzenia spółdzielni budowlano –mieszkaniowej, jako najtańszej formy budowy mieszkań. Na zebraniu założycielskim. 27.10.1921r. zatwierdzono statut Spółdzielni oraz wybrano Zarząd i Radę Nadzorczą., Spółdzielnia pod nazwą „Mieszkaniowe Stowarzyszenie Spółdzielcze Oficerów” (MSSO) została wpisana przez Sąd Rejestrowy 11.11.1921r. pod numerem 58.

Wskazanie lokalizacyjne władz miejskich dla Spółdzielni obejmowało obszar zachodniej esplanady (przedpola) Cytadeli, położony wprawdzie na skarpie, lecz mało atrakcyjny ze względu na istnienie na nim dwóch fortów, a także odcięcie od miasta szerokim pasmem torów kolejowych. Przystąpiono do  sporządzenia szczegółowego projektu rozplanowania przydzielonych terenów, a zwłaszcza ich podziału na parcele budowlane (oryginał tego planu zachował się w zbiorach Spółdzielni). Projekt zlecono Kazimierzowi Tołłoczko, który zaproponował podział terenów na duże parcele (w większości powyżej 1000 m2), zgodnie z ówczesną modą na „miasta ogrody”. W wyniku podziału uzyskano ok. 300 parceli, co z kolei wyznaczało liczbę przyjętych do maja 1922 r. członków Spółdzielni. Warto wspomnieć, że w 1924 r. na liście członków 38% stanowili oficerowi wyższych stopni (generałowie, pułkownicy i podpułkownicy) szczególnie zasłużeni w walkach o odzyskanie niepodległości. Było wśród nich aż 33 generałów oraz wielu pułkowników, którzy wkrótce zostali awansowani na generałów. Jak wielu wybitnych, szczególnie zasłużonych dla kraju postaci było członkami MSSO świadczy fakt, że oprócz Józefa Piłsudskiego (nr rej. 265), członkami Spółdzielni było także 46 dalszych osób wymienionych w Wielkiej Encyklopedii PWN, w tym tak znanych jak generałowie: Władysław Anders, gen. Stefan Grot-Rowecki, Józef Haller i Lucjan Żeligowski. Znaczna część tych członków wybudowało tu domy i w nich mieszkała do 1939 r.

Akt notarialny zakupu gruntów dla Spółdzielni obejmował obszar ograniczony ulicami: Zajączka, Felińskiego, Krasińskiego, Kaniowską i Cytadelą o łącznej powierzchni 54 ha 6651 m2, z czego odpłatnie 32 ha 1683 m2 z przeznaczeniem na budownictwo mieszkaniowe oraz 22 ha 4968 m2 nieodpłatnie z przeznaczeniem na ulice i place.

Dzięki energii pierwszych prezesów Spółdzielni, po 8 miesiącach od daty jej powstania (18 lipca 1922 r.), wmurowano kamień węgielny w fundamenty budynku szeregowego dla 7 rodzin przy ul. Czarnieckiego 11 - 23, a w 1924 r. oddano do użytku duży budynek Hotelu Oficerskiego przy placu Inwalidów 10.  Oprócz dominującej zabudowy jednorodzinnej, Spółdzielnia oddala do użytku w 1928 r. tzw. dom 24 - rodzinny przy ul. Mickiewicza 20 oraz w 1931 r. dom 46 - rodzinny przy pl. Inwalidów 4/6/8. W wyniku braku większego zainteresowania członków budową domów wielomieszkaniowych, Spółdzielnia była zmuszona do odsprzedaży parceli przeznaczonych pod wysoką zabudowę innym inwestorom. Największą parcelę po zachodniej stronie ul. Mickiewicza, łącznie z częścią placów Inwalidów oraz Wilsona, odsprzedano Zakładowi Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych (obecny ZUS), który w latach 1931-1933 wybudował ciąg cztero -, a częściowo pięciokondygnacyjnych domów, inspirowanych przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej w ramach programu budowy mieszkań o niskich czynszach.

Do wybuchu II wojny światowej Spółdzielni udało się zrealizować prawie całkowitą zabudowę będących w jej posiadaniu terenów, z wyjątkiem dużej parceli przeznaczonej do wysokiej zabudowy po południowej stronie pl. Inwalidów, (obejmującej częściowo ul. Mickiewicza i ul. Czarnieckiego) oraz parceli odebranych członkom wskutek ich nie przystąpienia do budowy przy ul. Lisa-Kuli oraz parceli rezerwowanej dla Marszałka Piłsudskiego, a następnie jego małżonki parceli przy ul. Czarnieckiego. Te niezabudowane parcele zostały odebrane Spółdzielni w latach 1947-1950 w wyniku tzw. dekretu Bieruta i później zabudowane wielorodzinnymi budynkami mieszkalnymi przez ówczesny Zakład Osiedli Robotniczych (ZOR).

 Osoby zainteresowane dalszymi szczegółami powstania i rozwoju Żoliborza Oficerskiego odsyłam do wydanej przez Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową „Żoliborz”, kontynuatora MSSO, książki mojego autorstwa pt.”W sercu Żoliborza”.

                                                                                Władysław Klepacz

Fot Sergiusz Kornatowski

Reklama

HISTORIA ŻOLIBORZA OFICERSKIEGO komentarze opinie

  • J. G. 2016-10-08 18:54:02

    Szanowni Państwo! - W tekście "Historia Żoliborza Oficerskiego" jest kilka błędów. Ulica Śmiała w obecnym przebiegu niemal wcale nie odbija przebiegu ulicy Śmiałej na przykład z końca XVIII wieku. Jedyny odcinek obecnej Śmiałej wspólny z dawną Śmiałą to kawałek od Krajewskiego do przedszkola. Ulica Mierosławskiego w obecnym przebiegu nie ma nic współnego z dawną ulicą Żyzną. W ogóle część obecnej ulicy Mierosławskiego jest najstarszym dotąd używanym - mówiąc postkomunistycznym żargonem - "ciągiem komunikacyjnym" na Żoliborzu. Jeszcze przed budową kordonu sanitarnego przez ks. Lubomirskiego ze Starego, a potem z Nowego Miasta biegła przez Pólko droga na Zakroczym. Po zbudowaniu wału na skrzyżowaniu obecnej ulicy Mierosławskiego i Śmiałej powstała rogatka "Marymontska". Ulica biegnąca dawną drogą na Zakroczym intra muros do rogatki nazywała się Fawory, a za rogatką - Marymoncką. Ta dawna ulica Marymoncka biegła tak jak obecna Mierosławskiego, ale w miejscu, gdzie zaczyna się Park Żeromskiego, nie skręcała w kierunku obecnej Mickiewicza, ale szła dalej przez obecny park i plac Wilsona, a potem brzegiem skarpy aż na Marymont - pomiędzy obecnymi ulicami Słowackiego a Mickiewicza w jej dolnym odcinku. Po roku 1826 wał z sanitarnego stał się obronnym, a zmieniono jego przebieg tak, że nowa rogatka (szlaban) powstała w północnej części obecnego placu Wilsona. Po roku 1832 obecny Żolibórz - pomijając wieś Pólków - to głównie drogi wysadzane wielkimi topolami, dzieła fortyfikacji stałej oraz kilka dość rozproszonych zabudowań. Po tych topolach zostało jeszcze kilka śladów aż do końca XX wieku - dwie koło klubu "Sparta", jedna na Słowackiego i trzy na ogródku przy ulicy Czarnieckiego, którędy biegła dawna droga w kierunku młyna w Pólkowie. Dodać jeszcze można, że rodzaj "dzielnicy willowej" istniał w stronę obecnej cytadeli jeszcze przed "potopem" szwedzkim, kiedy to podczas oblężenia Warszawy wszystko spłonęło. A ostatni "ślad" po wsi Pólków, z jakim się spotkałem, to zdun Polkowski, mieszkający po II wojnie światowej w willi z pięknym, oszklonym hallem na rogu Placu Słonecznego i Śmiałej - "warszawski rodak", który twierdził, że jego nazwisko pochodzi od słowa "Polak". - Łączę wyrazy szacunku - J. G.

  • Elżbieta Siwińska 2017-04-26 21:11:05

    Treść komentarza...

  • Elżbieta Siwińska 2017-04-26 21:11:32

    Treść komentarza...

Komentarze mogą dodawać tylko zalogowani użytkownicy.




Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

Psychoterapia niskopłatna/

Jestem dyplomowanym psychologiem i psychoterapeutką w trakcie szkolenia. Zapraszam młodzież i osoby dorosłe na terapię indywidualną. Przyjmuję w..


Reklama
 Reklama

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez izoliborz.pl, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

MPG MEDIA SP z o o z siedzibą w Warszawa 02-761, Cypryjska 2G

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"