13°C lekka mżawka

Straty Warszawy 1939 – 1945. Raport / Warschaus Verluste 1939 – 1945. Ein Bericht.

historia, Straty Warszawy Raport Warschaus Verluste Bericht - zdjęcie, fotografia

Na początku 2004 roku Rada Warszawy w reakcji na działania Eriki Steinbach Przewodniczącej Związku Wypędzonych BdV podjęła krótką uchwałę, w której zobowiązywała Prezydenta Warszawy śp. Prof. Lecha Kaczyńskiego do określenia wartość strat Warszawy  poniesionych przez miasto w rezultacie II Wojny Światowej.

Na polecenie Dyrektora Zespołu Doradców Prezydenta p. Wojciecha Arkuszewskiego przeprowadziłem wstępną kwerendę w archiwach warszawskich, aby uzyskać odpowiedź, czy zamierzenie to , po upływie dziesiątków lat, jest możliwe do wykonania.

Ku mojemu zaskoczeniu okazało się, że istnieją bardzo bogate, nieznane szerzej, zbiory dokumentów na temat strat wojennych Warszawy a nawet kraju. Prezydent Warszawy uznał, że skoro istnieją możliwości realizacji zadania, a jest to absolutnie celowe, należy przystąpić do pracy. Trzeba było określić cele, harmonogram i zakres działań oraz niezbędne środki. Na wstępie otrzymałem zadanie przygotowania projektu stosownej uchwały na sesję Rady Warszawy.

W dniu 22 kwietnia 2004 roku przedstawiłem podczas obrad Rady dokument „ w sprawie określenia trybu i zasad ustalenia wartości strat, jakie poniosła Warszawa w wyniku II Wojny Światowej ” ( uchwała nr XXIX/587/2004). Projekt poparły jednomyślnie wszystkie kluby radnych.

31 maja 2004 roku Prezydent Warszawy śp. prof. Lech Kaczyński podpisał Zarządzenie nr 1577/2004 w sprawie powołania „Zespołu ds. ustalenia wartości strat, jakie Warszawa poniosła w wyniku II Wojny Światowej”. Przewodniczącym Zespołu został historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek Zespołu Doradców Prezydenta p. Wojciech Fałkowski a ja objąłem funkcję Sekretarza. W składzie Zespołu znalazło się ponad dwudziestu wybitnych specjalistów dobranych w ten sposób, aby możliwe było zrealizowanie wszystkich zadań postawionych przed Zespołem.

Prace były prowadzone w ramach jednostki organizacyjnej Ratusza pn Zespół Doradców Prezydenta. Już w listopadzie 2004 roku został przedstawiony wstępny „Raport o stratach wojennych Warszawy”.  Było to opracowanie mocno skrótowe, toteż kontynuowano przygotowania  do wydania albumowego. Po niepełnym roku intensywnej pracy członków Zespołu ,w dniu 5 października 2005 roku przedstawiono książkę liczącą ok. 700 stron z piękną oprawą fotograficzną. Prezentacja dzieła przez śp. prof. Lecha Kaczyńskiego miała miejsce w Muzeum Powstania Warszawskiego , w rocznicę defilady wojsk niemieckich, która nastąpiła po zajęciu Stolicy przez agresora.

Większą część nakładu przekazano do bibliotek publicznych w Warszawie, do bibliotek liceów warszawskich, na Wydziały Historii uczelni wyższych oraz do Muzeum Powstania Warszawskiego a dalej do środowiska żołnierzy AK.

W zasadzie w tym momencie Zespół ds. Strat wojennych wykonał swoje zadanie. Niemniej w czasie rozmów z prof. W. Fałkowskim dyskutowaliśmy temat przetłumaczenia tekstu : Przewodniczący optował za tłumaczeniem na jęz. angielski , ja byłem zdania, że trzeba wybrać język niemiecki, gdyż album powinien trafić do  jak najszerzej rzeszy czytelników w Niemczech.

Z chwilą objęcia przez śp. prof. Lecha Kaczyńskiego urzędu Prezydenta RP kierownictwo Ratusza przejął p. Mirosław Kochalski. Miał on bardzo pozytywny stosunek do pomysłu kontynuacji pracy.  

Rozpocząłem przygotowania do wydania albumu w języku niemieckim. Zespół in corpore już nie działał , ale istniało wydanie polskie, toteż praca wszystkich członków Zespołu nie była konieczna. Podstawową kwestią było uzyskanie tłumaczenia z języka polskiego. Do lipca 2006 roku prace były już na tyle zaawansowane, że rozpocząłem postępowanie przetargowe na wyłonienie drukarni , która zrealizowałaby wydanie w języku niemieckim. Dysponowałem już nawet listą niemieckich instytucji kultury i uczelni wyższych, czy poszczególnych osób takich jak dziennikarze i historycy, którzy mieli być odbiorcami wydawnictwa.

Niestety, 20 lipca 2006 roku na stanowisko p.o. Prezydenta Warszawy został powołany p. Kazimierz Marcinkiewicz, który przeprowadził modyfikację struktury organizacyjnej w Ratuszu , m. in. zmieniając  nazwę mojej jednostki organizacyjnej, w której toczyło się postępowanie przetargowe.

W opinii prawników Ratusza wymagało to unieważnienie dotychczasowego postępowania przetargowego i rozpoczęcie nowej procedury przypisanej Gabinetowi Prezydenta a nie jak dotychczas Biuru Prezydenta !

Jednocześnie zbliżały się wybory samorządowe , co odsunęło na dalszy plan sprawę albumu.

Wybory wygrała p. Hanna Gronkiewicz – Waltz, która objęła stanowisko Prezydenta Miasta w dniu 2 grudnia 2006 r.

Oczywiście, w grudniu 2006 r. drugie postępowanie przetargowe było mocno zaawansowane, o czym poinformowałem Panią Prezydent. Niestety, poleciła ona zawiesić procedurę do czasu wydania w tej sprawie opinii eksperta Platformy Obywatelskiej ds międzynarodowych.

Po kilku tygodniach otrzymałem informację, iż ww ekspert ( nie wymieniony z nazwiska) sformułował opinię negatywną w kwestii wydania albumu w języku niemieckim i rozprowadzenia go na terenie Niemiec. Jako uzasadnienie podano możliwy , negatywny wpływ na relacje polsko – niemieckie.

W tej sytuacji Pani Prezydent nakazała wstrzymanie wszelkich działań w kwestii albumu niemieckiego.

Argumentacja, że książka ukazała się już w 2005 roku i jest doskonale znana warszawskim dziennikarzom oraz polityką niemieckim, pisała o niej prasa zagraniczna a w opinii niemieckich tłumaczy oraz kierownictwa Niemieckiego Instytutu Historycznego stanowi cenną i wartościową pozycję, godną szerszego udostępnienia w Niemczech nie przekonały Pani Prezydent.

Wkrótce wystąpiłem o rozwiązanie umowy o pracę z Ratuszem.

Pomimo upływu czasu sprawa jest ciągle aktualna. Aktywność Państwa na polu polityki historycznej przez lata była niewystarczająca. Ostatnio sytuacja uległa poprawie i jest to w pełni uzasadnione, gdyż wiele krajów, w tym Niemcy, od dawna realizują politykę historyczną służącą ich interesom, również poza granicami swoich państw.

Dlatego, skoro prace były już tak zaawansowane, należałoby je dokończyć. Mam nadzieję, że materiał nie został  zagubiony lub zniszczony i zalega w szafach Ratusza.

Ponieważ Zarząd Warszawy  przez ponad 10 lat nie pojął żadnych działań , inicjatywę mogłaby wykazać jedna z instytucji państwowych jak np. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Kancelaria Prezydenta RP, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Polski w Berlinie czy Muzeum Powstania Warszawskiego.   

Zmiany wymaga sytuacja formalna tego dzieła. Prawa autorskie twórców zostały przeniesione na Miasto i ono ma prawo do wykorzystywania dzieła na wszelkich polach eksploatacji ( drukowanie, publikowanie, powielanie, rozpowszechnianie) . Niemniej, istnieje możliwość odkupienia tych praw od Miasta jako wydawcy i należy wystąpić z taką propozycją. Jeśli Ratusz stoi na stanowisku, iż wydanie albumu jest niecelowe może zdjąć z siebie odpowiedzialność w tej kwestii przenosząc swoje prawa na inny podmiot. Po spełnieniu tego warunku droga do wydania albumu w niemieckiej wersji językowej zostanie otwarta. Prawa te musiałaby nabyć instytucja państwowa, której kierownictwo będzie miało wolę polityczną wydania albumu w języku niemieckim. Powstałaby szansa, że w ważnym dla Polski 2018 roku sprawa zostanie zakończona. Możliwe koszty wydania kilku tysięcy egzemplarzy nie byłyby znaczące, gdyż usługa tłumaczenia już została zapłacona.

Pozostaje tylko drobna kwestia : która z potężnych instytucji państwowych podejmie się realizacji zadania z własnej woli a gdyby tej brakowało, to na polecenie osób władnych do podjęcia takiej decyzji ?

 

Józef Menes

Straty Warszawy 1939 – 1945. Raport / Warschaus Verluste 1939 – 1945. Ein Bericht. komentarze opinie

  • gość 2017-06-30 23:34:41

    A jakie są straty Żoliborza po bytności Panów z Teatru TrzyRzecze czy może ktoś wie na ile setek tysięcy złotych naciągnęli naszą Spółdzielnię WSM i dlaczego jeszcze nikt nie pociągnął do odpowiedzialności za niegospodarność Prezesa Spółdzielni, która przez tak długi czas to tolerowała. Dlaczego Informator w tej sprawie nabrał wody w usta???

Dodajesz jako: Zaloguj się

historia, - więcej informacji